Þegar Halldór Ásgrímsson, þáverandi utanríkisráðherra, kynnti framboð Íslendinga til Öryggsiráðs Sameinuðu þjóðanna fyrir þingheimi árið 2003 sagði hann framboðið spurningu um áræði og metnað. Með framboðinu yrði lögð áhersla á virðingu fyrir grundvallarmannréttindum, eflingu lýðræðis, baráttu gegn fátækt og virðingu fyrir grundvallarreglum þjóðaréttar. Allt hljómar það vel, en er Ísland í stakk búið að axla þá ábyrgð sem setu í ráðinu fylgir?
Síðan þetta var hafa fjórir ráðherrar farið með utanríkismál og nú styttist óðum í að kosið verði. Framboð af þessu tagi er kostnaðarsamt og nái Ísland kjöri fylgir því enn frekari kostnaður. Til að mynda fylgir því mikið starfslið að sitja í öryggisráðinu og því auðvelt að gagnrýna framboðið. Ég ætla þó að vera sammála Halldóri um það að ekki sé rétt að sitja alltaf á hliðarlínunni. Það að taka frumkvæði í alþjóðamálum styrkir okkur sem sjálfstæða þjóð.
Styrkleikar okkar og veikleikar
Margir þættir munu skipta máli í kosningunni. Sú staðreynd að Ísland er herlaus þjóð getur unnið með okkur. Ráðið hefur það hlutverk að gæta friðar og með litlum undantekningum hafa samskipti Íslendinga við aðrar þjóðir verið friðsamleg. Umhverfismál eru mikið til umræðu hér á landi og fólk almennt meðvitað. Sú góða staða mun einnig vinna með okkur. Loks má nefna mannréttindi, en staða þeirra er mjög góð hér á landi og stöndum við þar framar hinum frambjóðendunum. Þetta tel ég allt munu vinna með okkur.
Á móti kemur að Ísland er þrátt fyrir allt ekki nógu vel kynnt á alþjóðavettvangi. Mikil vinna hefur þó verið lögð í að efla samskipti okkar við önnur ríki og hafa ferðir Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur utanríkisráðherra gefið ákveðna von. Henni var vel tekið í Afríku fyrr í sumar, en starfstími öryggisráðsins fer að miklu leyti í að fjalla um málefni Afríkuríkja. Sömuleiðis þótti hún ná góðum árangri á ferð sinni um Mið-Austurlönd og Vesturbakkann á dögunum.
Það er þó ekkert gefið í þessum efnum og ætli Ísland að ná árangri þarf að kosta miklu til. Ýmsir hafa gagnrýnt þann mikla kostnað sem hlýst af framboðinu og sagt peningunum illa varið, sérstaklega ef Ísland nær ekki kjöri. Það er hins vegar ljóst að með framboðinu styrkist staða Íslands í alþjóðasamfélaginu og ekki er hægt að líta framhjá kostum þess að efla samskipti okkar við aðrar þjóðir. Það eitt og sér er stór áfangi.
Þær skoðanir hafa líka komið fram að smáríki eins og Ísland eigi ekkert erindi inn í ráð sem þetta, þar sem stórveldin takast á um stríð og frið. Fleiri brýn mál bíði úrlausnar hér heima. Við getum samt ekki alltaf fríað okkur ábyrð þegar kemur að alþjóðamálum. Við erum hluti af heild og verðum að hugsa sem slík.
Framboð sem þetta er ekki gróðaleið. Það verður okkur kostnaðarsamt, en ég lít svo á að þarna séum við bæði að stimpla okkur inn sem ríki sem tekur afstöðu í alþjóðamálum og einnig að axla okkar ábyrgð í samfélagi þjóða.
Í sögulegu samhengi
Þegar Ísland gekk í Sameinuðu þjóðirnar árið 1964 var það gert að meginskilyrði, með samþykki utanríkismálanefndar Alþingis, að Ísland væri ekki skyldugt til þátttöku í styrjöld sem jafnvel Öryggisráðið og þá stórveldin fimm væru sammála um að heyja. Á þessum rúmu fjörtíu árum sem liðin eru frá inngöngu Íslands hefur staða landsins á alþjóðavettvangi breyst mikið og sést það best á því að nú sækumst við eftir aðild að þessu öfluga og mikilvæga ráði sem við vildum í fyrstu njóta sjálfstæðis frá.
Öryggisráðið er ein valdamesta stofnun Sameinuðu þjóðanna og sú eina sem hefur vald til að taka ákvarðanir sem eru bindandi fyrir aðildarríki SÞ. Ráðið er þar að auki valdamest þeirra stofnana sem hafa með öryggis- og friðarmál að gera. Það verður því spennandi að fylgjast með gengi Íslendinga í kosningunni og má með sanni segja að ekki sé verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur.
Lesa meira »
(Engin ummæli)